Sjálfbærni í hönnun snýst um meira en val á einstöku hráefni. Hún felur einnig í sér ákvarðanir um framleiðslu, notkun, viðhald og líftíma hlutarins. Í íslenskri samtímahönnun mótast slíkar ákvarðanir af staðbundnum aðstæðum, menningararfi og breyttum hugmyndum um hvernig hlutir verða til og nýtast. Efnisvitund er þar mikilvægur þáttur: hún hjálpar hönnuðum að skilja uppruna efna, eiginleika þeirra og áhrif þess að vinna með þau.
Staðbundið samhengi og efnisval
Ísland býr yfir ríkri hefð fyrir útsjónarsemi í nýtingu hráefna og viðgerð á hversdagslegum hlutum. Sú reynsla getur orðið innblástur í samtímahönnun, þar sem kunnugleg efni fá nýtt hlutverk eða hefðbundin vinnubrögð eru túlkuð á nýjan hátt. Ull, viður, steinn og ýmsar afurðir úr sjávarútvegi bjóða upp á ólíka möguleika, en hvert efni kallar á þekkingu á eiginleikum þess og aðstæðum við vinnslu.
Staðbundið efni er ekki sjálfkrafa sjálfbærasti kosturinn í öllum verkefnum. Mikilvægt er að skoða hvernig það er aflað, unnið, flutt og nýtt. Hönnuðir geta meðal annars metið hversu mikið hráefni þarf, hvort framleiðsluleifar geti nýst og hvort lokavaran sé auðvelt að gera við. Þannig verður efnisval hluti af heildstæðri hönnunaraðferð í stað þess að vera aðeins ákvörðun um útlit eða áferð.
Líftími, viðhald og hringrás
Endingargóð hönnun byggist bæði á efnislegum eiginleikum og því hvernig fólk tengist hlutnum. Form sem hentar daglegri notkun, vönduð tenging milli íhluta og aðgengi að viðhaldi geta stuðlað að lengri notkun. Þegar vara er hugsuð með viðgerð í huga frá upphafi getur verið einfaldara að skipta um slitna hluta án þess að farga öllu. Slík nálgun færir athyglina frá skammtímanotkun yfir á þjónustu, viðhald og áframhaldandi gildi.
Hringrásarhugsun felur einnig í sér að huga að næsta áfanga efnisins. Má taka hlut í sundur og flokka íhluti eftir efni? Getur hráefni úr fyrri framleiðslu orðið uppspretta fyrir nýja vöru? Svörin ráðast af hönnun, framleiðsluaðferðum og aðgengi að viðeigandi innviðum. Þegar þessar spurningar koma snemma inn í þróunarferlið geta þær haft áhrif á stærðir, samsetningar og val á yfirborðsmeðferð.
Þekking, miðlun og þróun
Efnisvitund verður til með rannsóknum og verklegri reynslu. Tilraunir með áferð, styrk og vinnsluaðferðir gera hönnuðum kleift að sjá hvernig efni bregðast við ólíkum aðstæðum. Skráning á uppruna og vinnslu auðveldar jafnframt að miðla upplýsingum um ákvarðanir sem liggja að baki vöru. Á vefnum má lesa meira um íslenskt hönnunarumhverfi og sjónarmið sem tengjast efnisnotkun og samtímahönnun.
Samvinna hönnuða, framleiðenda, handverksfólks og þeirra sem vinna með hráefni getur víkkað þekkingu á möguleikum og takmörkunum efna. Slíkt samtal tengir hugmyndavinnu við framleiðsluaðstæður og getur leitt til lausna sem taka mið af bæði notkun og framleiðslu. Menntun og opin miðlun styðja líka við þróun sameiginlegs orðaforða um líftíma, viðgerð, endurnýtingu og efnisuppruna.
Hönnun með framtíðina í huga
Sjálfbærni í íslenskri samtímahönnun er ekki ein föst aðferð heldur sífelld vinna við að tengja saman efni, form, notkun og samhengi. Með því að spyrja hvaðan efni kemur, hvernig það nýtist og hvað tekur við þegar notkun lýkur, geta hönnuðir tekið upplýstari ákvarðanir. Efnisvitund gefur jafnframt færi á að skapa hluti sem sýna eiginleika hráefnisins og gera sögu þess sýnilega. Þannig getur hönnun stuðlað að ábyrgari nýtingu og dýpri tengslum milli fólks, hluta og staðar.